Artykuł z numeru: 2/2010
Tajemnice pneumatyka
Wśród rolników pokutuje przekonanie, że siewniki zbożowe wyposażone w dmuchawę są w pełni pneumatyczne. Jeśli przyjrzymy się aparatom wysiewającym tych siewników okaże się, że tak naprawdę są one mechaniczne, a sposób ich napędzania zależny jest od technologii stosowanej przez daną firmę.
Pneumatyczny przesył ziaren szczególnie sprawdza się w kombinacjach uprawowo-siewnych lub siewnikach z przednim zbiornikiem.
Najczęściej stosowanym rozwiązaniem układu dozującego nasiona w nowych siewnikach pneumatycznych o szerokościach od 3 do nawet kilkunastu metrów jest centralny pojedynczy lub wielokrotny mechaniczny aparat wysiewający, który podaje ziarno, nie do jednej redlicy, a do głowicy rozdzielającej je na kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt redlic.
Wypadające z kółka aparatu wysiewającego nasiona są zabierane przez strumień powietrza wytwarzany przez dmuchawę siewnika. Ziarniaki niesione strumieniem powietrza wtłaczane są do głowicy i rozdzielane na poszczególne redlice lub do rury kierującej nadmiar do zbiornika. Także w wężach między głowicą a redlicą ziarno transportowane jest na poduszce powietrznej. To rozwiązanie spotkamy we wszystkich praktycznie siewnikach zachodnich i skandynawskich. Na rynku dostępne są także siewniki, gdzie zastosowano nieco inne rozwiązanie, w którym dmuchawa poprzez poprzeczną belkę podaje ciśnienie do węży odbierających ziarniaki bezpośrednio do poszczególnych redlic. Takie rozwiązanie, które jest połączeniem typowego aparatu wysiewającego z siewnika mechanicznego z układem pneumatycznym stosuje Unia Group w siewnikach Focus oraz Quick i francuski Sulky Burel.
Siewniki pneumatyczne najczęściej spotykamy jako kombinacje nabudowane na agregacie uprawowym czynnym, a rzadziej biernym.
Na jeden aparat
W jeden centralny aparat wysiewający wyposażane są siewniki na sztywnej ramie o szerokości roboczej 3 i 4 metry takie jak np. Kverneland serii DA, Amazone ADP, Poettinger Aerosem lub Kuhn serii Venta. Wszystkie wymienione modele siewników mają też więcej wspólnych cech. Zbiornik na ziarno umieszczony poprzecznie ma aparat wysiewający zamontowany w najniższym punkcie leja zbiornika. Ziarno od aparatu odbiera umieszczona poprzecznie do niego rura, do której z jednej strony powietrze tłoczy dmuchawa. Rura prowadzi bezpośrednio do głowicy rozdzielającej. Nieco inaczej rozwiązał podawanie strumienia powietrza Kuhn. Powietrze tłoczone jest do metalowego kształtownika, do którego wpada ziarno. Kształtownik jest zamknięty po drugiej stronie aparatu wysiewającego powodując, iż część strumienia powietrza zawirowuje z powrotem. Ujście ustawione jest pod kątem 90° w stosunku do kierunku podawania powietrza. Jak tłumaczy producent takie rozwiązanie ma zapewnić stały strumień powietrza na całym przekroju kształtownika.
Napęd mechanicznego aparatu wysiewającego realizowany jest zależnie od producenta poprzez wałek z przegubem Cardana od koła metrycznego lub od silnika elektrycznego w przypadku zastosowania skrzynki przekładniowej bezstopniowej. Warto jednak zwracać uwagę na typ skrzyni, gdyż przykładowo w Amazone ADP standardowo jest montowana skrzynka przekładniowa stopniowa. Do niej doprowadzony jest wałek Cardana odbierający obroty od koła metrycznego. Opcjonalnie dostępna jest tzw. przekładnia Vario napędzana osobnym silnikiem elektrycznym. Najczęściej jednak stosowanym rozwiązaniem jest bezpośredni napęd aparatu od koła metrycznego. Kółka wysiewające są także zróżnicowane u różnych producentów. Lemken stosuje jeden szeroki wałek, na którym jest sześć różnych kółek wysiewających. Przestawienie siewnika na wysiew innego gatunku to po prostu przesunięcie wałka z kółkami, tak aby odpowiednie rowki znalazły się przy otworach. Natomiast w większych siewnikach o szerokości nawet do 12 (np. Lemken) można spotkać nawet do sześciu aparatów wysiewających dostarczających nasiona do jednej głowicy rozdzielającej.
W siewnikach Venta Kuhna regulacją wałka rowkowego poprzez jego częściowe wsunięcie i wysunięcie możemy zmieniać liczbę ziarniaków lub nasion oraz dopasować do gatunku wysiewanych nasion. Wsuwanie i wysuwanie jest bezstopniowe i proste dzięki pokrętłu. Natomiast trzeba dbać o czystość tego podzespołu, aby pomimo pracy w ciężkich warunkach działa sprawnie.
Natomiast Amazone stosuje osobne wałki wysiewające do zbóż, rzepaku i nasion dużych. Ich wymiana jest szybka. Trzy motylki mocują klapę, która pozwala na wyjęcie ręką wałka wysiewającego.
W pneumatykach najczęściej stosowany jest jeden centralny i mechaniczny aparat wysiewający.
 Zależnie od producenta inaczej jest rozwiązane przestawienie siewnika do wysiewu różnego kalibru nasion.
|
Jak w mechaniku
Unia Group wprowadziła na rynek dwa siewniki pneumatyczne, których zespoły wysiewające są praktycznie identyczne jak w siewnikach typowo mechanicznych. Siewniki Quick oraz Focus mają liczbę aparatów wysiewających odpowiadającą liczbie redlic wysiewających. Powietrze tłoczone przez dmuchawę dostaje się wpierw do poprzecznej belki, skąd rozdzielane jest do wszystkich węży przechodzących przy aparatach wysiewających. Aparaty wysiewające wzięte są wprost z siewnika mechanicznego. Dlatego regulację aparatu musimy przeprowadzić trójstopniowo. Pozycję denek sprężystych regulujemy jedną dźwignią umieszczoną z boku siewnika. Prosta skala z otworami nie wymaga wielkiego namysłu trzeba tylko stosować się do informacji zawartych w instrukcji obsługi dotyczących pozycji denek zależnie od masy 1000 ziaren. Drugą regulacją, którą niestety musimy wykonać dla wszystkich otworów osobno jest ustawienie zasuw otworów zbiornika nasion. Raczej nie trzeba nikomu przypominać, że równomierność wysiewu zależy od ich wyrównanej pozycji. Natomiast końcową ilość wysiewu ustawiamy dźwignią przy skrzyni przekładniowej na podstawie tabeli wysiewu zawartej w instrukcji..
Na podobnej zasadzie działa układ wysiewu nasion w maszynach francuskiego producenta sprzętu rolniczego Sulky Burel. Siewniki zbożowe serii Optiline MP mają także strumień powietrza z dmuchawy doprowadzony do poprzecznej listwy umieszczonej przy osobnych aparatach wysiewających dla każdej redlicy. Dalej powietrze z ziarnami trafia do rur idących bezpośrednio do poszczególnych redlic.
 Unia produkuje pneumatyczne siewniki, w których pneumatyczny transport dostosowany jest do zespołu mechanicznych aparatów wysiewających podających ziarniaki do każdej redlicy osobno. |
Głowica nie tylko w środku
W siewnikach 3- i 4-metrowych z centralnym aparatem wysiewającym głowice rozdzielające są schowane w zbiorniku nasiennym lub wyprowadzone na zewnątrz. Głowica schowana w zbiorniku na nasiona jest zabezpieczona przed pyłem oraz innym niebezpieczeństwami – argumentują producenci siewników z głowicami umieszczonymi w zbiorniku na nasiona. Takie rozwiązanie stosują generalnie skandynawscy producenci czyli Väderstad i Kverneland. Natomiast Amazone ADP, Lemken Solitair i pneumatyczne siewniki firmy Kuhn mają głowicę wyprowadzoną na zewnątrz. Choć i tu są pewne różnice, gdyż np. Amazone montuje głowicę przed zbiornikiem na nasiona od strony kabiny operatora. Dzięki półprzezroczystej kopule umożliwia to wgląd w przesył ziarna do redlic. Natomiast Lemken w siewniku Solitair stosuje małe głowice umieszczone za zbiornikiem nasiennym. Siewnik Venta firmy Kuhn ma głowicę częściowo schowaną w zbiorniku, ale jej górna część rozdzielająca ziarniaki do węży znajduje się na pokrywie zbiornika. Dzięki temu według francuskiego producenta można łatwo zamontować zawory zamykające ścieżki. Jest to przykład dwóch typów rozwiązań. Jednak ten argument dotyczy tylko kombinacji zawieszanych gdzie głowica jest na tyle blisko kabiny, że operator może ją obserwować. Podobnie jest w szerokich siewnikach, ze zbiornikiem nasiennym z przodu, wtedy operator ma głowice relatywnie blisko. Jednak w siewnikach gdzie głowica jest w zbiorniku lub za nim, warto zainwestować w dobry komputer, który pokaże nam czy do redlic docierają ziarniaki prawidłowo. Ponadto w nowych siewnikach pneumatycznych zamykanie ścieżek technologicznych odbywa się również automatycznie, najczęściej poprzez zawory elektryczne.
Głowice są miejscami gdzie dokonujemy zamknięcia siewu w redlicach idących w zaplanowanych ścieżkach technologicznych. Sposób zakładania blokad na węże, które mają nie siać różni się zależnie od marki siewnika, jednak wszędzie zasada jest ta sama – przy wylocie z głowicy zamykamy węże, które idą do redlic w ścieżkach technologicznych. Jest to kłopotliwsze niż zwyczajne zamknięcie otworów wylotowych, jak to ma miejsce w siewnikach mechanicznych, bądź pneumatycznych, ale bez centralnego aparatu wysiewającego np. Unia Focus lub Sulky Optiline.
Ponadto w starszych siewnikach pneumatycznych część nasion, które nie mogły trafić do zablokowanych węży redlic tworzących ścieżkę technologiczną trafiała do pierwszych rzędów obok ścieżki lub była równomiernie dosiewana w pozostałe redlice. Obecnie sprzedawane mają już w standardzie tzw. By passy, które po zamknięciu węży w ścieżkach kierują nasiona z tych węży z powrotem do zbiornika. Ponadto standardowo tą funkcję obsługuje już nawet najprostszy sterownik, który w tego typu siewnikach znajduje się w wyposażeniu podstawowym.
Kupując używany siewnik pneumatyczny warto zwrócić uwagę na sposób zamykania ścieżek i sprawdzić czy wraz z siewnikiem otrzymaliśmy instrukcję, w której opisany jest sposób redukcji ilości wysiewu w przejeździe, gdzie zakładamy ścieżkę.
Dmuchawa to podstawa
Najdokładniej wykonana próba kręcona nie pomoże jeśli dmuchawa nie będzie utrzymywała stałych obrotów. Napęd dmuchawy starszych siewników pneumatycznych u większości producentów w wersji podstawowej jest mechaniczny czyli od wałka WOM. Obecnie zaczyna jednak przeważać napęd hydrauliczny, choć wciąż np. większość siewników Accorda DA wybieranych jest z napędem dmuchawy bezpośrednio od WOM obracającego się z prędkością 540 obr./min. Przykładowo Amazone i Lemken w nowych siewnikach mają jednak w wyposażeniu podstawowym napęd hydrauliczny dmuchawy. Dlatego ważniejsze od niewielkiego spadku obrotów dmuchawy napędzanej mechanicznie jest to aby podczas wykonywania uwrocia….
Najczęściej w szerokich siewnikach pneumatycznych, jeden aparat wysiewający połączony jest z jedną głowicą wysiewającą. Dlatego w szerokich siewnikach stosuje się nawet do 6 aparatów wysiewających.
Więcej na łamach RPT 02/2010
Tomasz Towpik
Zdjęcia RPT, firmowe
